Kể từ ngày người Hà Nội đi mở đất ở thung lũng Nam Ban bên dòng Đạ Dâng ngàn vạn năm tuổi đã được 50 năm. Tròn 5 thập kỷ thành lập Vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng (1976-2026) cũng là ngần ấy năm cái tên “Lâm Hà” từng bước được định hình rồi trở thành nỗi nhớ, niềm xúc động về một biểu tượng cho tình đoàn kết gắn bó giữa Đảng bộ, nhân dân Thủ đô Hà Nội và tỉnh Lâm Đồng.

Đến với huyện Lâm Hà (cũ) nói chung và xã Nam Ban Lâm Hà nói riêng hôm nay, mỗi người đều ấn tượng và tự hào về sự phát triển của một vùng đất, từ nơi có dân cư thưa thớt, an ninh chưa bảo đảm xưa kia đã nhanh chóng vươn lên trở thành vùng kinh tế trù phú, giàu tiềm năng và ngày càng phát triển toàn diện, vững chắc trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội và an ninh - quốc phòng. Vùng kinh tế mới Hà Nội năm xưa hôm nay đã thực sự là vùng đất lành, đón thêm người dân từ mọi miền Tổ quốc đến sinh sống, lập nghiệp và đang sát cánh, đồng lòng với đồng bào các dân tộc góp sức dựng xây cuộc sống mới trên vùng đất cao nguyên.

Còn nhớ, tháng 10-1987, Vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng chính thức hoàn thành nhiệm vụ. Hà Nội giao lại địa bàn này cho tỉnh Lâm Ðồng và huyện Lâm Hà (cũ) ra đời từ đó.

Giao lại vùng kinh tế mới, nhưng Hà Nội vẫn giữ trọn nghĩa tình với "một phần máu thịt". Trên vùng đất này, suốt 50 năm qua, thời điểm nào cũng có dấu ấn Thủ đô đậm in. Ðó là những chuyến thăm hỏi diễn ra thường xuyên; đó là sự giúp đỡ về tinh thần, vật chất với bà con đi xa bằng việc đầu tư rất nhiều nhà văn hóa, trường học, bệnh xá, đường giao thông. Cụ thể, giai đoạn 2004 - 2010, Hà Nội đã hỗ trợ 34,3 tỷ đồng cho huyện Lâm Hà thực hiện 8 công trình, dự án; giai đoạn 2011 - 2015, hỗ trợ đầu tư 32 công trình, dự án cùng nhiều trang thiết bị và cơ sở vật chất với tổng kinh phí 197,47 tỷ đồng; giai đoạn 2016 - 2020, hỗ trợ đầu tư 17 công trình, dự án về giáo dục, giao thông và chỉnh trang đô thị. Cuối năm 2024, thành phố Hà Nội đã quyết định hỗ trợ huyện Lâm Hà 120 tỷ đồng để xây dựng Quảng trường Thăng Long giữa trung tâm vùng kinh tế mới năm xưa…

Đặc biệt, với sự chung tay góp sức của người Hà Nội và người Lâm Đồng, mảnh đất cao nguyên hôm nay mang đậm tinh thần Hà Nội, làm phong phú thêm truyền thống văn hóa của vùng đất đỏ bazan mà không phải nơi nào cũng có được. Nhịp sống đô thị sôi động, khí thế Thăng Long - Hà Nội đã và đang hòa quyện trong dòng chảy văn hóa của núi rừng Tây Nguyên hùng vĩ. Từ Nam Ban đến Bãi Cháy, Lán Tranh, rừng rậm nguyên sinh và tràn ngập cỏ tranh đã được khai hoang và chia thành những khu dân cư mới với những cái tên thân thuộc từ Hà Nội "gánh" vào, như: Ba Ðình, Ðống Ða, Hoàn Kiếm, Từ Liêm, Thanh Trì, Gia Lâm, Ðông Anh, Ðan Phượng...; cho đến những món ăn truyền thống của Thủ đô như: Phở Hà Nội, bánh cuốn Thanh Trì, cháo lòng phố cổ, rượu Cát Quế - Hoài Đức,... tất cả góp phần làm nên một “hương vị đặc biệt” riêng có trên cao nguyên Lâm Viên. Ngoài ra, những làn điệu chèo cổ Hà Tây và ca trù Lỗ Khê vẫn thánh thót, quấn quyện mỗi đêm giữa miền đất mới đang ngày càng thêm giàu có, khang trang…

Đặc biệt, ngày huyện Lâm Hà kỷ niệm 40 năm thành lập Vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Ðồng (năm 2016), người Thủ đô trên quê mới đã xúc động nghe lời phát biểu của đồng chí Ngô Thị Thanh Hằng, lúc đó là Ủy viên Trung ương Ðảng, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội: "Ðảng bộ, chính quyền và nhân dân Thủ đô luôn coi Lâm Hà là một phần máu thịt thiêng liêng. Thủ đô luôn đồng hành với mỗi bước phát triển của Lâm Hà, tiếp tục hỗ trợ sức người, sức của, góp phần đẩy nhanh phát triển kinh tế - xã hội và cải thiện đời sống nhân dân".

Mới đây nhất, chiều 19-5-2025, đồng chí Nguyễn Văn Phong, khi đó là Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Hà Nội, đã chủ trì buổi làm việc với Đoàn công tác huyện Lâm Hà, tỉnh Lâm Đồng về kết quả xây dựng vùng kinh tế mới Hà Nội và 38 năm xây dựng huyện Lâm Hà. Phát biểu tại đây, đồng chí Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh: “Dù xa Thủ đô, những nét văn hóa của Hà Nội vẫn được người dân Lâm Hà lưu giữ. Với chúng tôi, Lâm Hà là huyện thứ 31 của Hà Nội. Vì thế, những bước phát triển của Lâm Hà cũng là niềm vui chung, tình cảm cũng như trách nhiệm của Thủ đô với đồng bào, bà con quê hương mình”, đồng chí Nguyễn Văn Phong bày tỏ.

Những ngôi trường, trung tâm y tế, trung tâm văn hóa thể thao được xây mới bằng nguồn vốn Hà Nội tài trợ, kể cả những con đường liên thôn, ngõ xóm hầu hết đã được bê tông hóa nhờ hàng trăm tỷ đồng chi viện của quê hương đang phát huy hiệu quả. Nhưng quan trọng và đáng kể hơn cả là thế hệ thứ 3, thứ tư đã sinh sôi, trưởng thành nơi đất mới và cũng giống như thế hệ cha anh mình, họ tiếp tục cống hiến những tinh hoa của người Hà Nội cho mảnh đất cao nguyên này.

Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ xã trình Đại hội đại biểu Đảng bộ xã Nam Ban Lâm Hà nhiệm kỳ 2025 - 2030 nêu rõ, 5 năm qua, kinh tế địa phương tiếp tục phát triển ổn định, cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng tích cực. Riêng đối với thị trấn Nam Ban (cũ), ngành thương mại - dịch vụ chiếm tỷ trọng cao (39,4%), trong khi đó tại các xã thuần nông như: Gia Lâm, Mê Linh và Đông Thanh (cũ), ngành nông - lâm - thủy sản vẫn là chủ lực, chiếm tỷ trọng lần lượt là 55%, 83,5% và 67%, cho thấy tiềm năng phát triển của xã Nam Ban Lâm Hà mới là sự phát triển giữa thương mại - dịch vụ và sản xuất nông nghiệp. Tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm giai đoạn 2020 - 2025 đạt 8,8%. Thu nhập bình quân đầu người đạt gần 70 triệu đồng/người, tăng từ 17-19 triệu đồng so với giai đoạn 2015 - 2020.

Đặc biệt, các cây trồng chủ lực như cà phê, dâu tằm duy trì diện tích và phát triển ổn định. Nhiều mô hình trồng rau, hoa trong nhà kính, cây ăn quả có giá trị kinh tế cao được mở rộng, góp phần tăng doanh thu bình quân trên một đơn vị diện tích đạt 220 triệu đồng/ha/năm.

Ngoài ra, việc phát triển các giá trị văn hóa, xã hội và con người cũng luôn được địa phương quan tâm. Trong đó, 9/13 trường học trên địa bàn xã Nam Ban Lâm Hà đạt chuẩn quốc gia mức độ 1; tỷ lệ học sinh tốt nghiệp trung học cơ sở tiếp tục học lên các bậc học cao hơn đạt 95%. Tỷ lệ gia đình văn hóa hằng năm đều đạt trên 93%; 100% tổ dân phố, thôn, cơ quan, đơn vị giữ vững danh hiệu gia đình văn hóa.

Tuy nhiên, xã Nam Ban Lâm Hà cũng đang đứng trước không ít khó khăn. Đó là, các mô hình sản xuất nông nghiệp theo hướng liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao tuy đã hình thành nhưng thiếu bền vững, chưa tạo ra nhiều sản phẩm OCOP có thương hiệu mạnh. Hệ thống giao thông, thủy lợi nội vùng và liên vùng cũng chưa được quy hoạch, đầu tư bài bản để có thể sản xuất chuyên canh công nghệ cao trên quy mô lớn. Lĩnh vực du lịch tuy có tiềm năng nhưng chưa khai thác hết lợi thế gần Đà Lạt, nhất là việc khu du lịch trọng điểm Thác Voi chưa được cho phép hoạt động trở lại. Vấn đề ô nhiễm môi trường do rác thải sinh hoạt ở nông thôn và chất thải từ các cơ sở sản xuất, chăn nuôi chưa được giải quyết triệt để. Ngoài ra, trên địa bàn xã chưa có nhà máy nước sạch cũng ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Về nhiệm vụ giai đoạn 2025-2030, Đảng bộ xã Nam Ban Lâm Hà tiếp tục đổi mới mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với bảo vệ môi trường. Trong đó tập trung tạo điều kiện thuận lợi, thu hút mọi nguồn lực đầu tư phát triển các ngành có lợi thế như chế biến cà phê sạch, ươm tơ, chế biến rau củ quả; tập trung xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù gắn với lợi thế về cảnh quan và nông nghiệp công nghệ cao. Trọng tâm là thu hút đầu tư, nâng cấp và kết nối các điểm du lịch hiện có, phát huy giá trị của các di tích, thắng cảnh nổi tiếng như thác Voi, chùa Linh Ẩn… Quy hoạch, tôn tạo và phát huy giá trị văn hóa, lịch sử của đền Hai Bà Trưng kết hợp chùa Linh Ẩn để phát triển sản phẩm du lịch tâm linh độc đáo; thu hút đầu tư cải tạo, nâng cấp, xây dựng trung tâm thương mại tại khu vực chợ Thăng Long phù hợp với quy hoạch.

Phó Chủ tịch UBND xã Nam Ban Lâm Hà Đinh Văn Bình cho biết, từ thu nhập bình quân đầu người năm 2025 đạt 80 triệu đồng, xã phấn đấu đến năm 2030 đạt 130 - 140 triệu đồng/năm. Những năm tới, xã mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ của thành phố Hà Nội để phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng trên địa bàn. Cùng với đó là các dự án đầu tư của doanh nghiệp Hà Nội vào lĩnh vực du lịch, sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là tạo ra các sản phẩm OCOP 4 sao, 5 sao; liên kết chuỗi sản xuất nông nghiệp cũng là định hướng được xã lựa chọn.

…Buổi sớm trước khi rời Nam Ban Lâm Hà, chúng tôi ghé qua Trường Trung học phổ thông Thăng Long, Trường Tiểu học Nam Ban I - hai trong số nhiều công trình được hình thành từ sự hỗ trợ của thành phố Hà Nội. Đám học trò (thế hệ thứ 3, thứ 4 sinh ra ở vùng đất này), từ các ngả ríu rít tựu trường, “giọng Thủ đô” thanh nhẹ không lẫn đi đâu được. Chợt nhớ một đồng nghiệp có nhiều năm tháng thanh xuân gắn bó với Vùng kinh tế mới Hà Nội tại Lâm Đồng từng nói rằng, phần lớn đám trẻ sinh ra, lớn lên ở vùng đất này cũng phát âm giọng Hà Nội, dù bố mẹ là người Thanh, người Nghệ, người Quảng...., và cha mẹ chúng, từ lời ăn tiếng nói đến phong cách ứng xử, cũng không khác nhiều những láng giềng gốc Thăng Long - Tràng An. Đó cũng là lẽ thường như con suối Cam Ly thao thiết chảy xuôi về sông lớn Đạ Dâng, văn hóa Thăng Long ở nơi xa xứ vẫn bền bỉ lan tỏa và luôn hướng về cội nguồn!