ĐÀI PHÁT THANH
& TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Giá vàng thế giới đã tăng vọt lên mức cao kỷ lục trên 5.100 USD/ounce trong phiên giao dịch hôm 26/1, nối dài đợt tăng lịch sử khi giới đầu tư ồ ạt đổ tiền vào tài sản trú ẩn an toàn trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị ngày càng gia tăng. 

Sự bất an của thị trường

Tính từ đầu năm 2025, giá vàng đã tăng tới 64% và riêng từ đầu năm 2026 đến nay, giá vàng đã tăng hơn 16%. Nguyên nhân giá vàng tăng được cho là do nhà đầu tư quan tâm nhiều tới tài sản trú ẩn an toàn, chính sách tiền tệ nới lỏng của Mỹ, hoạt động mua vàng mạnh mẽ của các ngân hàng trung ương, trong đó Trung Quốc mua vàng sang tháng thứ 14 liên tiếp trong tháng 12/2025 cùng với dòng tiền kỷ lục chảy vào các quỹ ETF vàng.

Giới đầu tư phố Wall đang bàn tán rằng, chưa bao giờ cảm giác bất an lại sinh lời tốt đến thế. Động lực chính cho đà tăng phi mã này đến từ sự suy yếu rõ rệt của đồng USD. Chỉ số Bloomberg Dollar Spot Index đã giảm 0,8% từ đầu tuần, khiến vàng trở nên rẻ hơn trong mắt giới đầu tư nắm giữ các loại tiền tệ khác. Tuy nhiên, câu chuyện không chỉ dừng lại ở tỷ giá. Theo Reuters, tâm điểm của đợt tăng giá này còn nằm ở những lo ngại ngày càng lớn về tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Hiện tại, thị trường đang dự đoán 2 đợt cắt giảm lãi suất trong nửa cuối năm nay, đặc biệt khi các dữ liệu chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) mới công bố cho thấy nền kinh tế Mỹ vẫn đang hạ cánh mềm, tạo dư địa cho nới lỏng tiền tệ.

Một yếu tố bất ngờ nhưng đầy sức nặng trong đợt tăng giá này đến từ Bắc Cực. Theo Bloomberg, dù ông Trump đã tạm rút lại lời đe dọa thuế quan với châu Âu, nhưng thỏa thuận liên quan đến Greenland vẫn đang làm nóng bầu không khí chính trị. Việc Mỹ triển khai tên lửa và tăng cường hiện diện an ninh NATO tại hòn đảo này, đi kèm quyền khai thác khoáng sản, đã gửi đi những tín hiệu bất ổn tới các cường quốc đối trọng như Nga và Trung Quốc. Những bình luận mới nhất từ Tổng thống Mỹ Donald Trump nhắm vào cơ quan này, cộng hưởng với các động thái quân sự tại Venezuela và những toan tính chiến lược quanh Greenland, đã kích hoạt mạnh mẽ xu hướng "giao dịch phòng ngừa". Nhà đầu tư đang ồ ạt tháo chạy khỏi trái phiếu và tiền tệ định danh để tìm đến vàng như một pháo đài cuối cùng bảo vệ tài sản.

Sự mơ hồ và rủi ro luôn là yếu tố thúc đẩy giá vàng. Khi các cường quốc tầm trung tại châu Âu tỏ ra lúng túng trên bàn đàm phán quốc tế, dòng vốn đầu tư càng có lý do để rời bỏ các thị trường rủi ro tại lục địa già để quay về với kim loại quý.

Dự báo giá vàng năm 2026

Trong vỏn vẹn hơn 3 tuần đầu năm, giá vàng thế giới đã tăng hơn 13% khiến nhiều tổ chức quốc tế nâng dự báo giá vàng năm nay. Gã khổng lồ ngân hàng Goldman Sachs vừa chính thức nâng dự báo giá vàng cuối năm 2026 lên 5.400 USD/ounce (tăng hơn 10%) khi mức dự báo 4.900 USD/ounce trước đó bị nhanh chóng phá vỡ. Theo Goldman Sachs, một trong những lý do khiến vàng cuối năm nay có thể đạt mức kỷ lục 5.400 USD/ounce là sự gia nhập của các nhà đầu tư tư nhân vào chiến lược đa dạng hóa tài sản vốn trước đây chủ yếu do các ngân hàng trung ương dẫn dắt.

Ngân hàng Mỹ Bank of America đã nâng mục tiêu giá vàng ngắn hạn lên 6.000 USD/ounce, mức dự báo cao nhất từ trước đến nay đối với kim loại quý này trong số các tổ chức tài chính lớn.

Trước đó, vào ngày 5/1, Michael Widmer, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Kim loại của Ngân hàng Mỹ, nhận định vàng sẽ tiếp tục là tài sản quan trọng trong danh mục đầu tư năm nay.

Ngân hàng Mỹ cho rằng điều kiện thị trường ngày càng thắt chặt cùng với độ nhạy cao của lợi nhuận doanh nghiệp đang củng cố vai trò của vàng như một tài sản phòng vệ và động lực sinh lời trong năm 2026.

Triển vọng năm 2026 của BofA dựa trên dự báo nguồn cung vàng suy giảm trong khi chi phí khai thác gia tăng. Ông Widmer ước tính 13 công ty khai thác vàng lớn tại Bắc Mỹ sẽ chỉ sản xuất khoảng 19,2 triệu ounce trong năm nay, giảm 2% so với năm 2025, đồng thời cho rằng nhiều dự báo thị trường hiện nay đang quá lạc quan về sản lượng.

Bên cạnh đó, chi phí khai thác duy trì toàn phần (AISC) được dự báo tăng 3%, lên khoảng 1.600 USD/ounce, tăng nhẹ so với mặt bằng dự báo chung. Dù vậy, lợi nhuận của các nhà sản xuất được kỳ vọng tăng mạnh, với EBITDA toàn ngành tăng 41%, đạt khoảng 65 tỷ USD trong năm 2026.

Không chỉ vàng, các kim loại quý khác như bạc, bạch kim và palladium cũng được kỳ vọng tăng giá, phản ánh cái nhìn tích cực của ngân hàng đối với toàn bộ nhóm kim loại quý. Bạc có thể hấp dẫn hơn đối với các nhà đầu tư sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao hơn để tìm kiếm lợi nhuận lớn hơn. Với tỷ lệ giá vàng/bạc hiện quanh mức 59, ông nhận định bạc vẫn còn dư địa để vượt trội so với vàng.

Trong buổi hội thảo triển vọng thường niên tháng 12/2025, ông Widmer nhấn mạnh rằng, các chu kỳ tăng mạnh của vàng thường chỉ kết thúc khi những động lực ban đầu suy yếu, chứ không đơn thuần vì giá đã tăng cao. Thị trường vàng có dấu hiệu mua quá mức trong ngắn hạn, nhưng vẫn đang chưa được đầu tư đúng tầm.

Theo ông, chỉ cần nhu cầu đầu tư tăng thêm 14% là đủ để đưa giá vàng lên mốc 6.000 USD/ounce, mức tăng này tương đương với bình quân nhu cầu đầu tư trong vài quý gần đây. Trong khi đó, để giá vàng đạt 8.000 USD/ounce vào năm sau, nhu cầu đầu tư sẽ phải tăng tới 55%.

Nhu cầu đầu tư, đặc biệt từ nhà đầu tư cá nhân đã tăng mạnh trong thời gian gần đây, với dòng vốn vào các quỹ ETF vàng năm 2025 đạt mức cao nhất kể từ năm 2020. Tuy nhiên, ông Widmer lưu ý rằng vẫn còn một bộ phận quan trọng của thị trường, là giới đầu tư chuyên nghiệp và nhà đầu tư giàu có chưa phân bổ đầu tư đáng kể vào vàng và điều này có thể thay đổi trong thời gian tới.

Hiện vàng chiếm khoảng 4% tổng thị trường tài chính toàn cầu, nhưng trong danh mục của các nhà đầu tư chuyên nghiệp, tỷ trọng vàng chỉ vào khoảng 0,5%. Trong bối cảnh nhiều nhà đầu tư đặt câu hỏi về tính hiệu quả của mô hình phân bổ tài sản truyền thống 60/40, ông Widmer cho rằng, việc nắm giữ 20% danh mục bằng vàng có thể là một chiến lược hợp lý. Thậm chí, theo các phân tích từ năm 2020 đến nay, tỷ trọng này có thể được biện minh ở mức trên 20%, thậm chí gần 30%.

Không chỉ nhà đầu tư cá nhân, các ngân hàng trung ương cũng được dự báo sẽ tiếp tục mua vàng, ngay cả khi dự trữ chính thức đã đạt những cột mốc cao kỷ lục trong năm 2025. Ông Widmer cho rằng, dự trữ vàng của các ngân hàng trung ương hiện đã vượt lượng nắm giữ trái phiếu Kho bạc Mỹ và vàng hiện chiếm khoảng 15% tổng dự trữ. Theo mô hình của ông, tỷ lệ tối ưu có thể lên tới 30%.

Ông kết luận rằng, dù là danh mục của ngân hàng trung ương hay nhà đầu tư tổ chức, việc đa dạng hóa sang vàng đều mang lại lợi ích rõ rệt. Đà tăng mạnh của vàng trong năm 2025 cũng khiến kim loại quý này trở nên khó có thể bị bỏ qua trong năm 2026.

Về yếu tố có thể kích hoạt một làn sóng dịch chuyển mới vào vàng, ông Widmer nhấn mạnh vai trò của chính sách tiền tệ Mỹ. Theo phân tích của ông, trong các chu kỳ nới lỏng tiền tệ khi lạm phát trên 2%, giá vàng trung bình tăng khoảng 13%.

Riêng với bạc, các nhà phân tích tại BCA Research đang đưa ra những cảnh báo thận trọng. Bà Roukaya Ibrahim nhận định rằng, dù thị trường bạc được hỗ trợ tốt trong dài hạn, nhưng bà không khuyến nghị việc mua đuổi ở mức giá hiện tại. Bạc đã tăng 34% kể từ đầu năm nay sau khi đã tăng bùng nổ 150% vào năm ngoái. Sự kết hợp giữa nhu cầu đầu tư và tiêu thụ công nghiệp mạnh mẽ trong khi nguồn cung vật chất đang cạn kiệt. Tuy nhiên, bà Ibrahim nhấn mạnh rằng "cơn cuồng đầu cơ" đang là động lực chính và điều này có thể không bền vững.

Tác động đến kinh tế thế giới

Đối với kinh tế vĩ mô, giá vàng cao có thể mang lại lợi ích nhất định cho các quốc gia sản xuất và xuất khẩu vàng, giúp tăng nguồn thu ngân sách, cải thiện cán cân thương mại và tạo thêm việc làm trong ngành khai khoáng. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, giá vàng tăng quá mạnh cũng có thể gây áp lực lên thị trường tài chính, làm gia tăng đầu cơ, hút vốn ra khỏi các lĩnh vực sản xuất - kinh doanh, từ đó kìm hãm tăng trưởng kinh tế thực. Ngoài ra, việc các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư tích trữ vàng nhiều hơn có thể làm giảm hiệu quả của chính sách tiền tệ, khiến việc điều hành kinh tế trở nên khó khăn hơn.

Việc giá vàng vượt ngưỡng 5.000 USD/ounce sẽ không đơn thuần là một cột mốc mới của thị trường kim loại quý, mà là dấu hiệu cho thấy nền kinh tế thế giới đang đối mặt với những bất ổn mang tính hệ thống. Trong lịch sử, vàng luôn đóng vai trò là tài sản trú ẩn an toàn, được nhà đầu tư lựa chọn khi niềm tin vào tiền tệ, thị trường tài chính và các thể chế kinh tế suy giảm. Do đó, mức giá cực cao của vàng phản ánh sâu sắc tình trạng khủng hoảng niềm tin toàn cầu.

Tác động đầu tiên và quan trọng nhất của giá vàng trên 5.000 USD là sự suy yếu của các đồng tiền pháp định, đặc biệt là đồng USD. Trong hệ thống tiền tệ hiện đại, tiền không còn được bảo chứng bằng vàng mà dựa trên uy tín của chính phủ và ngân hàng trung ương. Khi vàng tăng giá mạnh, điều đó cho thấy nhà đầu tư lo ngại về lạm phát, nợ công và khả năng điều hành chính sách tiền tệ. Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), vàng thường tăng giá trong bối cảnh lãi suất thực thấp và rủi ro tài chính gia tăng, phản ánh sự mất niềm tin vào tiền giấy

Khi vàng đạt mức giá rất cao, xu hướng này có thể tăng tốc, làm suy giảm vai trò thống trị của USD trong hệ thống tài chính quốc tế. Về dài hạn, điều này có thể dẫn tới sự tái cấu trúc trật tự tiền tệ toàn cầu theo hướng đa cực hơn, nơi vàng giữ vai trò quan trọng trong cân bằng dự trữ và thanh toán quốc tế.

Thị trường tài chính toàn cầu cũng sẽ chịu tác động mạnh. Giá vàng tăng vọt thường đi kèm với sự suy giảm của thị trường chứng khoán và trái phiếu, do nhà đầu tư rút vốn khỏi các tài sản rủi ro để tìm kiếm sự an toàn. Theo Investopedia, vàng thường có mối quan hệ nghịch chiều với chứng khoán trong các giai đoạn khủng hoảng, phản ánh tâm lý phòng thủ của thị trường.

Dòng vốn rút khỏi thị trường tài chính khiến chi phí vốn tăng cao, làm giảm đầu tư và tiêu dùng, từ đó gia tăng nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu. Các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn, trong khi chính phủ phải đối mặt với chi phí vay nợ ngày càng lớn.

Các nền kinh tế đang phát triển sẽ là nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Đồng nội tệ mất giá, nợ nước ngoài tăng gánh nặng trả lãi, trong khi lạm phát cao gây bất ổn xã hội. Ngược lại, một số quốc gia khai thác và xuất khẩu vàng như Nga, Australia hay Nam Phi có thể hưởng lợi ngắn hạn từ nguồn thu xuất khẩu, nhưng khó tránh khỏi tác động tiêu cực chung của suy thoái toàn cầu.

Trong dài hạn, nếu giá vàng duy trì trên 5.000 USD, vai trò của vàng trong hệ thống tài chính quốc tế có thể được củng cố mạnh mẽ. Dù khả năng quay lại chế độ bản vị vàng là rất thấp, vàng vẫn có thể trở thành công cụ then chốt để phòng ngừa rủi ro, bảo toàn giá trị và cân bằng quyền lực tiền tệ giữa các quốc gia.

Tóm lại, giá vàng vượt 5.000 USD/ounce không phải là nguyên nhân mà là hệ quả của những bất ổn sâu sắc trong nền kinh tế toàn cầu. Nó phản ánh sự suy giảm niềm tin vào tiền pháp định, áp lực lạm phát, biến động tài chính và nhu cầu tái cấu trúc trật tự kinh tế thế giới trong bối cảnh nhiều rủi ro chồng chéo.

Mốc 5.000 USD/ounce của giá vàng là một tín hiệu cảnh báo quan trọng về tình trạng bất ổn của kinh tế toàn cầu. Dù có thể mang lại lợi ích cho một số nhóm và quốc gia, nhưng về tổng thể, nó tiềm ẩn nguy cơ làm trầm trọng hơn tình trạng nghèo đói và bất bình đẳng nếu không đi kèm với các chính sách kinh tế - xã hội phù hợp. Trong bối cảnh đó, ổn định kinh tế vĩ mô và bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương cần được đặt lên hàng đầu.