Dành tỷ lệ nhất định đầu tư cho các hạng mục văn hóa
Thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hóa Việt Nam, sáng 20/4, các đại biểu đề nghị dành một tỷ lệ nhất định trong tổng mức đầu tư, có thể khoảng 1%, cho các hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với công trình.
Với những lĩnh vực có khả năng xã hội hóa, ngân sách Nhà nước nên đóng vai trò vốn mồi để thu hút mạnh hơn nguồn lực từ khu vực tư nhân.
Chủ trì phiên thảo luận tổ tại Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội có Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng, Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội; Chủ tịch HĐND thành phố Phùng Thị Hồng Hà, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội; Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Thanh Hà.
Theo các đại biểu, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần, mà trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế, văn hóa phải trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, dựa trên khoa học công nghệ và sức mạnh mềm toàn cầu. Đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng, Dự thảo Nghị quyết đã có nhiều điểm tiến bộ, nhưng cần được quán triệt sâu sắc và thể chế hóa toàn diện hơn nữa các quan điểm, chủ trương của Đảng được nêu tại Nghị quyết 57 và 59 để thực sự tạo đột phá.
Trong đó về "văn hóa số" và "công nghiệp văn hóa công nghệ cao", đại biểu đề nghị: "Cụ thể, tại Điều 4.4 về ưu đãi thuế cho công nghệ cao trong văn hóa, tôi đề nghị bổ sung đối tượng 'nghiên cứu và phát triển (R&D) công cụ tạo nội dung số dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI), thực tế ảo (VR), chuỗi khối (blockchain) phục vụ bảo tồn và sáng tạo văn hóa'. Bởi vì, nếu không có ưu đãi đủ mạnh cho R&D trong lĩnh vực văn hóa, chúng ta sẽ mãi chỉ số hóa di sản chứ không thể tạo ra sản phẩm văn hóa số mang thương hiệu Việt Nam cạnh tranh toàn cầu. Đồng thời, Điều 11 về Quỹ văn hóa, nghệ thuật cần được rà soát, nghiên cứu thiết kế theo mô hình 'quỹ đầu tư mạo hiểm cho sáng tạo số', không chỉ dừng ở tài trợ truyền thống. Thời gian thí điểm 10 năm là hợp lý, nhưng cần quy định rõ cơ chế 'chấp nhận rủi ro' – như tinh thần Nghị quyết 57 cho phép thất bại trong nghiên cứu khoa học."
Còn đại biểu Bùi Hoài Sơn thì cho rằng, cần dành một tỷ lệ nhất định, có thể là 1% tổng mức đầu tư của các công trình hạ tầng công cộng, các công trình xây dựng công, sử dụng vốn Nhà nước hoặc vốn Nhà nước chi phối, để đầu tư cho các hạng mục văn hóa, nghệ thuật gắn với chính công trình đó. Bởi lẽ: "Chính sách này không phải để 'làm cho đẹp' theo nghĩa bề mặt. Nó mở ra một thị trường nghệ thuật lành mạnh và bền vững hơn, góp phần kể câu chuyện Việt Nam qua hình ảnh, biểu tượng và bản sắc. Mỗi công trình công cộng đều có thể trở thành một nơi kể chuyện về lịch sử, văn hóa, con người, thiên nhiên, ký ức và khát vọng phát triển của từng địa phương, từng vùng đất. Tượng đài, tranh công cộng, thiết kế mỹ thuật không chỉ là vật thể, mà có thể trở thành biểu tượng nhận diện, thành niềm tự hào cộng đồng, thành điểm nhấn du lịch, thành dấu ấn văn hóa của một thành phố, một vùng quê, một quốc gia. Và tạo sự gắn kết giữa đầu tư hạ tầng với phát triển con người".
Cho rằng quy định “Ngày Văn hóa Việt Nam” là một sáng kiến đáng ghi nhận, đại biểu Thích Bảo Nghiêm đề nghị cần thiết kế ngày này trở thành một sự kiện văn hóa - sáng tạo mang tính quốc gia, gắn với các hoạt động như lễ hội văn hóa, tuần lễ công nghiệp sáng tạo, kích cầu du lịch và tiêu dùng văn hóa, để tạo ra giá trị kinh tế và xã hội rõ rệt. Về chính sách ưu đãi tài chính, đại biểu nêu ý kiến: "Tôi đồng tình với các cơ chế miễn, giảm thuế nhằm thu hút đầu tư vào công nghiệp văn hóa. Tuy nhiên, hiện nay chính sách chủ yếu tập trung vào ưu đãi đầu vào, trong khi chưa gắn chặt với hiệu quả đầu ra. Điều này có thể dẫn đến tình trạng lợi dụng chính sách. Tôi đề nghị cần bổ sung cơ chế hậu kiểm, gắn ưu đãi với các tiêu chí cụ thể như mức độ sáng tạo, tỷ lệ nội dung Việt, đóng góp cho xuất khẩu văn hóa, từ đó bảo đảm chính sách đi đúng mục tiêu".
Góp ý về Quỹ phát triển văn hóa, đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung cho rằng cần tiếp tục nghiên cứu kỹ mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm trong lĩnh vực này. Bởi khác với khoa học công nghệ, đầu tư cho văn hóa vẫn có rủi ro nhưng khả năng kiểm soát cao hơn. Đồng thời đề xuất với những giá trị cốt lõi về bản sắc văn hóa dân tộc, đầu tư công cần giữ vai trò dẫn dắt: "Ngân sách Nhà nước chỉ nên tham gia với tỷ lệ nhất định, mang tính chất 'vốn mồi' để dẫn dắt, thay vì đóng vai trò chủ đạo. Nguồn lực chính cần được huy động từ khu vực tư nhân. Đầu tư công nên ưu tiên cho những lĩnh vực, nội dung mà khu vực tư nhân không muốn hoặc không đủ khả năng đầu tư. Đồng thời, cần có cơ chế, chính sách vượt trội hơn để khuyến khích doanh nghiệp, nhà đầu tư tư nhân tham gia mạnh mẽ vào phát triển văn hóa. Riêng những giá trị về bản sắc, bản văn hóa dân tộc, khu vực công cần giữ vai trò dẫn dắt và đầu tư trọng tâm".
Các đại biểu cho rằng, nếu được hoàn thiện theo hướng tập trung, có trọng tâm và kiểm soát tốt rủi ro, Nghị quyết có thể tạo ra bước chuyển quan trọng: đưa văn hóa từ vị trí “lĩnh vực tiêu dùng ngân sách” trở thành một ngành tạo giá trị, đóng góp cho tăng trưởng và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia.
