Đi qua bốn mùa Hà Nội
Có những thành phố, người ta chỉ cần sống một thời gian là có thể kể vanh vách những con phố, những hàng cây, những món ăn quen thuộc. Nhưng cũng có những thành phố, ta phải đi qua rất nhiều năm tháng, qua những mùa nắng, mùa mưa, qua những cuộc gặp gỡ và chia xa, ta mới dần hiểu vì sao mình thương nơi ấy đến thế. Hà Nội với tôi là một thành phố như vậy.
Tôi về sống ở Hà Nội sau những năm tháng tuổi trẻ “phiêu bạt muôn phương”. Từ đó đến nay, tôi đã chứng kiến thành phố thay đổi qua nhiều năm. Những con đường mở rộng hơn, những khu phố mới xuất hiện, nhịp sống nhanh hơn, người từ nhiều miền quê khác nhau tìm về đây sinh sống. Và cũng trong những năm tháng ấy, tôi nhiều lần tự hỏi mình, rồi hỏi những người xung quanh: Thế nào là một người Hà Nội? Ai mới thực sự được gọi là người Hà Nội?
Tôi từng nghe những câu trả lời rất khác nhau. Có người cho rằng phải là người có gia đình nhiều thế hệ sinh sống ở khu phố cũ, mang trong mình nếp sống và ký ức của một Hà Nội xưa thì mới được coi là người Hà Nội. Có người lại nghĩ đơn giản hơn, chỉ cần sống ở đây đủ lâu, gắn bó với thành phố đủ dài, thì Hà Nội sẽ trở thành quê hương.
Còn tôi, càng nghĩ, càng thấy câu trả lời dường như không nằm ở một ranh giới cụ thể nào. Bởi Hà Nội hôm nay đã rộng lớn hơn rất nhiều. Thành phố không chỉ được làm nên bởi những người sinh ra ở đây, mà còn bởi biết bao người từ những miền đất khác tìm đến, sống, làm việc, lập gia đình, nuôi con và gửi lại đây những năm tháng đẹp nhất của đời mình. Hà Nội giống như một dòng sông lớn, đón nhận nhiều dòng chảy khác nhau để tạo nên một diện mạo vừa quen vừa mới. Có lẽ, vì thế mà khái niệm “người Hà Nội” không thể chỉ có một cách định nghĩa. Nhưng tôi tin rằng, Hà Nội là một trong những thành phố hiếm hoi mà người ta có thể cảm nhận rất rõ bước đi của thời gian qua bốn mùa.
Thời gian vốn cứ lặng lẽ trôi. Chỉ có con người đặt tên cho những đổi thay của đất trời: mùa xuân, mùa hạ, mùa thu, mùa đông. Bốn mùa cứ thế trở lại, năm này qua năm khác. Mùa có thể quay về, nhưng những ngày tháng đã đi qua thì không bao giờ trở lại nguyên vẹn. Và có lẽ, chính vì thế mà cùng một Hà Nội ấy, nhưng mỗi mùa lại đem đến cho ta một cảm giác khác nhau. Vẫn những con đường ấy, những ngôi nhà ấy, những hàng cây ấy, những mái phố, những di tích và biểu tượng lịch sử đã quá quen thuộc. Nhưng chỉ cần mùa thay đổi, Hà Nội dường như cũng thay một chiếc áo khác.
Mùa xuân mang theo cái rét còn vương, chút ẩm ướt của những ngày đầu năm và một cảm giác rất khó gọi tên của sự bắt đầu. Mùa hè rực rỡ trong ánh nắng chan hòa, trong những cơn nóng tưởng như làm phố phường chậm lại. Mùa thu dịu dàng, trong trẻo, đôi khi chỉ một cơn gió nhẹ cũng đủ khiến người ta nhận ra thành phố đã sang mùa. Rồi mùa đông đến, mang theo cái lạnh, những ngày trời thấp và những khoảng mây phủ khiến Hà Nội trở nên trầm hơn, sâu hơn. Chẳng cần nhìn lịch, chỉ cần bước ra đường, người Hà Nội có thể nhận ra mùa đang ở đâu.
Có lẽ, đó cũng là một cách để nhận biết một người đã thực sự gắn bó với Hà Nội hay chưa. Bởi khi sống đủ lâu với một thành phố, người ta bắt đầu nhớ những điều rất nhỏ. Nhớ một mùa lá sấu rơi trên phố Trần Phú. Nhớ vòm cây xanh trên phố Phan Đình Phùng. Nhớ sắc hoa gạo đỏ bên Hồ Gươm khi mùa xuân đi qua. Nhớ những chùm lộc vừng buông xuống mặt hồ. Nhớ một buổi chiều tháng Chín, chỉ cần thoảng qua mùi hoa sữa trên phố Nguyễn Du cũng biết mùa thu đã về. Những dấu hiệu ấy chẳng có gì lớn lao. Nhưng chúng giống như những chiếc kim nhỏ khâu thời gian vào ký ức. Để rồi một ngày đi xa, chỉ cần bắt gặp một mùi hương, một màu lá hay một cơn gió quen, người ta bỗng nhớ Hà Nội đến nao lòng.
Và Hà Nội đâu chỉ được nhận ra bằng những hàng cây hay mùa hoa. Có khi, người ta nhận ra thành phố qua một món ăn, biết mùa nào người Hà Nội bắt đầu chờ những thức quà quen thuộc, biết một món ăn thay đổi theo thời gian ra sao. Có những món ăn tưởng như rất bình thường, nhưng phía sau một hương vị lại là cả một lớp ký ức của phố phường. Có lẽ, chỉ khi thật sự yêu một nơi nào đó, người ta mới để ý đến những điều nhỏ bé như thế.
Tôi có một cô bạn nhỏ tuổi, cô từ một tỉnh xa lên Hà Nội học đại học. Bốn năm tuổi trẻ của cô bắt đầu trong một căn phòng ký túc xá, giữa những người bạn cũng mang theo từ quê nhà những giấc mơ rất riêng. Bốn năm ấy, Hà Nội từ một thành phố xa lạ dần trở thành nơi cô thuộc về lúc nào không hay.
Cô từng cùng bè bạn đạp xe ra công viên Lê Nin vào những ngày cuối tuần. Những chiếc xe chầm chậm đi qua phố, những câu chuyện tuổi trẻ nối dài theo từng vòng bánh xe. Bạn bè cô từ nhiều vùng miền của Tổ quốc tụ hội về đây. Họ kể cho nhau nghe những dự định của tương lai, người muốn học xong trở về quê, người quyết tâm ở lại Hà Nội. Khi ấy, cô chưa nghĩ rằng những buổi chiều bình thường ấy rồi sẽ trở thành một phần ký ức mà nhiều năm sau mình vẫn nhớ.
Rồi cô ra trường, đi làm. Hà Nội không còn là thành phố của những năm tháng sinh viên nữa. Những buổi tan làm, cô thường phóng xe máy lên Hồ Tây. Có hôm chỉ để ngồi một lát bên mặt hồ, đón gió, nhìn thành phố lên đèn rồi mới trở về. Có những ngày mệt mỏi, cô chỉ muốn chạy xe thật chậm quanh Hồ Tây, như thể mặt nước rộng ấy có thể giúp mình giữ lại những điều chưa kịp nói.
Và có một khoảng thời gian, Hồ Gươm trở thành nơi cô thường ngồi một mình. Cô nhắn tin cho người cô yêu, kể những câu chuyện rất nhỏ, và chờ một hồi âm. Đó là một tình yêu đơn phương của tuổi trẻ. Một tình yêu không kịp gọi tên, nhưng cũng không dễ dàng biến mất. Cô đã từng nhờ Hà Nội cất giấu tình yêu ấy trong những buổi chiều bên Hồ Gươm, trong những vòng xe quanh Hồ Tây, trong những con phố đã từng đi qua cùng bè bạn. Để nhiều năm sau, khi nhớ về một người, cô cũng nhớ về một góc Hà Nội.
Có lẽ, đó cũng là cách một thành phố trở thành quê hương thứ hai của một người. Không phải bằng một tờ giấy, một địa chỉ hay số năm sinh sống, mà bằng những tháng ngày rất riêng đã gửi lại nơi ấy.
Tôi cũng có một quãng thời gian dài gắn bó với Hà Nội. Có nhiều lúc tôi nghĩ, sống nhiều năm ở Hà Nội chưa chắc đã đủ để gọi mình là người Hà Nội. Nhưng nếu trong những năm tháng đi qua thành phố này, ta đã kịp lưu giữ một mùa hoa, nhớ một hàng cây, nhận ra một mùi hương, biết mình đang đứng giữa mùa nào của Hà Nội; nếu khi rời xa thành phố, ta từng tự hỏi vì sao mình lại nhớ nơi này đến thế, thì có lẽ, Hà Nội đã để lại trong ta một điều gì đó rất sâu.
Bởi yêu Hà Nội không có nghĩa là chỉ yêu những ngày đẹp trời. Hà Nội cũng có cái rét buốt của mùa đông, cái nóng gay gắt của mùa hè, những ngày mưa ướt, những ngày nồm ẩm và những lúc thành phố trở nên chật chội, vội vã. Nhưng cũng như tình yêu dành cho một con người, có lẽ yêu một thành phố là khi ta không chỉ yêu những điều dễ chịu mà còn chấp nhận cả những khắc nghiệt rất riêng của nó.
Bốn mùa cứ nối tiếp nhau. Mùa cũ đi qua, mùa mới lại về. Hà Nội cũng thay đổi theo năm tháng. Những con phố có thể khác đi, những ngôi nhà có thể đổi thay, những người từng quen có thể đến rồi rời xa. Nhưng trong dòng chảy ấy, vẫn có những điều người ta muốn giữ lại: một cách sống, một ký ức, một hương vị, một góc phố, hay đơn giản chỉ là cảm giác mình thuộc về nơi này.
Có những thành phố chỉ là nơi người ta đi qua. Nhưng cũng có những thành phố giữ lại một phần đời người. Hà Nội, với cô gái ấy, hay với tôi, có lẽ là một nơi như vậy. Vì thế, đi qua bốn mùa Hà Nội chưa bao giờ là một hành trình lặp lại. Mỗi mùa trở về là một Hà Nội khác, và mỗi lần ta đi qua thành phố cũng là một lần chính mình đổi khác.
Và biết đâu, một ngày nào đó, cô gái năm xưa lại ngồi bên Hồ Gươm. Người cô từng nhắn tin ngày ấy có thể đã đi về một phía khác của cuộc đời. Những con đường cô từng đi có thể cũng đã đổi thay. Nhưng chỉ cần một cơn gió chạm qua mặt hồ, một mùa cây thay lá, hay một giai điệu cũ bất chợt vang lên, ký ức về những năm tháng ấy vẫn có thể trở về. Khi ấy, có lẽ cô sẽ không còn băn khoăn mình có phải là người Hà Nội hay không. Bởi Hà Nội đã ở trong cô, từ rất lâu rồi.
Phong Trần và Diệu Đan
