Phân cấp toàn diện: Thủ đô chủ động trong từng nhịp phát triển
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) được xây dựng theo tinh thần trao quyền mạnh hơn cho Hà Nội; phân cấp, phân quyền toàn diện hơn, đi kèm trách nhiệm giải trình rõ hơn. Mục tiêu là để Thủ đô chủ động hơn trong điều hành, tháo gỡ kịp thời các điểm nghẽn của quá trình phát triển.
Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã đặt ra tầm nhìn dài hạn cho Hà Nội. Theo đó, Thủ đô không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, mà còn được định hướng trở thành thành phố toàn cầu, có chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc ở nhóm cao trên thế giới vào năm 2065. Bám sát tinh thần đó, Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) xác định trọng tâm là hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội cho Hà Nội. Đây được xem là nền tảng để Thủ đô xử lý hiệu quả những vấn đề đặc thù, đồng thời tạo thêm dư địa phát triển trong giai đoạn mới.
Thứ trưởng Bộ Tư pháp Phan Chí Hiếu nhấn mạnh: "Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc sửa đổi Luật Thủ đô, ngay từ khi được giao nhiệm vụ chủ trì soạn thảo, Bộ Tư pháp đã xác định đây không chỉ đơn thuần là một dự án luật mà còn là dịp để chúng ta kiến tạo thể chế, tạo không gian pháp lý đủ mạnh cho Hà Nội chủ động phát triển, tạo sự lan tỏa và dẫn dắt các địa phương trong vùng cũng như cả nước. Đặc biệt, lần này có cách tiếp cận rất mới khi Luật Thủ đô sẽ đặt nền tảng pháp lý để Hà Nội thử nghiệm một số cơ chế, chính sách mới, đóng vai trò là 'mô hình mẫu' để có thể đánh giá, tổng kết và nếu đủ cơ sở thì nhân rộng ra phạm vi toàn quốc".
Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo luật là đề xuất phân quyền mạnh hơn cho chính quyền Thành phố. Hà Nội được kỳ vọng sẽ có thêm công cụ để xử lý các vấn đề cấp thiết như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, hay các dự án chậm triển khai. Dự thảo cũng mở ra cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với một số mô hình kinh tế, quản trị mới. Tuy nhiên, cùng với phân quyền, yêu cầu đặt ra là phải có cơ chế kiểm soát hiệu quả, bảo đảm rõ trách nhiệm trong tổ chức thực hiện.
Ông Nguyễn Hữu Thành, Phó Vụ trưởng Vụ Chính quyền địa phương - Bộ Nội vụ cho rằng: "Việc phân cấp, phân quyền rõ ràng mang lại sự chủ động và thuận lợi rất lớn cho địa phương. Tuy nhiên, khi một đơn vị vừa đóng vai trò ban hành chính sách, vừa trực tiếp thực thi thì vấn đề kiểm soát quyền lực trở nên đặc biệt quan trọng. Chính vì vậy, chúng ta cần nghiên cứu kỹ lưỡng để quy định ngay trong luật một cơ chế kiểm soát chặt chẽ và hiệu quả, đảm bảo sự cân bằng giữa quyền hạn được giao và trách nhiệm giải trình trong quá trình triển khai thực tiễn".
Ở lĩnh vực tổ chức bộ máy và công vụ, dự thảo luật tiếp tục đề xuất tăng thẩm quyền cho Thành phố trong quản lý biên chế, tuyển dụng, bổ nhiệm, đánh giá công chức, cũng như quyết định thu nhập đối với đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức và người lao động hưởng lương từ ngân sách. Trong lĩnh vực giáo dục, bà Lê Thị Dung, Viện trưởng Viện Doanh trí cho rằng, vấn đề được đặt ra là cần làm rõ hơn cơ chế để khu vực tư nhân tham gia thực chất vào hệ sinh thái phát triển nhân lực của Thủ đô.
Bà Dung cho biết: "Trên thực tế, các tổ chức đào tạo tư nhân vẫn chưa xác định được vị thế rõ ràng trong hệ sinh thái phát triển nguồn nhân lực của Thủ đô. Chúng tôi kỳ vọng vào một cơ chế thiết thực để khối doanh nghiệp tư nhân có thể tham gia sâu rộng vào quá trình cung ứng dịch vụ đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng mềm và nâng cao năng lực xã hội một cách bình đẳng. Điều này đòi hỏi một hệ thống chuẩn chất lượng minh bạch, tạo điều kiện cho các đơn vị tư nhân có cơ hội tiếp cận công bằng với các hoạt động hỗ trợ công. Việc thiết lập cơ chế này không chỉ giúp chúng tôi đóng góp hiệu quả hơn cho xã hội mà còn huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa để kiến tạo một mạng lưới đào tạo chuẩn hóa, đa dạng và bền vững cho Hà Nội".
Với lĩnh vực y tế, nhiều ý kiến cho rằng, dự thảo cần thể hiện rõ hơn tính đột phá, nhất là đối với y tế cơ sở - lĩnh vực có vai trò quan trọng trong chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân.
Phó Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Trần Thị Nhị Hà nêu quan điểm: "Tôi cho rằng, Nghị quyết 72 cần phải được thể chế hóa mạnh mẽ hơn nữa để thể hiện rõ vai trò đột phá, đưa y tế Thủ đô thực sự trở thành đầu tàu của cả nước. Hiện tại, nội dung này còn khá mờ nhạt, đặc biệt là việc cụ thể hóa định hướng phát triển y tế cơ sở đã được nêu rất rõ trong Nghị quyết. Để hiện thực hóa mục tiêu này, chúng ta cần xác định mô hình bác sĩ gia đình và khám chữa bệnh từ xa là những giải pháp then chốt. Việc triển khai quyết liệt các mô hình này không chỉ giúp giảm áp lực trực tiếp cho các bệnh viện tuyến trên mà còn đưa dịch vụ y tế chất lượng đến gần dân nhất, đảm bảo quyền lợi chăm sóc sức khỏe bền vững cho người dân Thủ đô".
Nhiều ý kiến cũng đề nghị dự thảo tiếp tục làm rõ hơn cơ chế phân quyền cho Hội đồng nhân dân Thành phố trong huy động nguồn lực đầu tư, phát triển hạ tầng, quản lý không gian ngầm, xây dựng đô thị công nghệ cao, cũng như tăng tính chủ động về ngân sách và thu hút đầu tư.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI.
