TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ
CỦA CƠ QUAN BÁO VÀ PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH HÀ NỘI

Tuần qua, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã thực hiện chuyến công du tới khu vực vùng Vịnh và ký kết một loạt thỏa thuận hợp tác dài hạn với Ả Rập Xê Út, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE). Động thái này đặt ra câu hỏi: liệu các quốc gia khác trong khu vực sẽ tham gia vào các mô hình hợp tác tương tự, và những thỏa thuận mới có thể tạo ra thay đổi đáng kể trong cục diện an ninh – địa chính trị ở Trung Đông hay không?

Tại sao các nước vùng Vịnh ký kết thỏa thuận với Ukraine?

Trong chuyến công du vùng Vịnh diễn ra từ ngày 27 - 29/3, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã ký thỏa thuận quốc phòng với nhiều nước trong khu vực. Trong đó, Ukraine và Qatar thống nhất cơ chế hợp tác, bao gồm sản xuất vũ khí chung, hợp tác công nghệ, đầu tư và trao đổi chuyên môn trong lĩnh vực phòng thủ tên lửa và UAV. Ukraine cũng đạt đồng thuận hợp tác quốc phòng với Các Tiểu Vương quốc Arab Thống Nhất (UAE) và ký thỏa thuận phòng không với Ả Rập Xê Út. Theo nhà lãnh đạo Ukraine, các thỏa thuận này có thời hạn 10 năm, với tổng giá trị lên tới hàng tỷ USD.

Hiện Tổng thống Zelensky đang có mặt tại Jordan nhằm tìm kiếm thêm các hợp tác an ninh. Các nhà quan sát đánh giá các nỗ lực của người đứng đầu chính phủ Ukraine cho thấy, Kiev đang tận dụng kinh nghiệm thực chiến để trở thành nhà cung cấp công nghệ, đặc biệt trong lĩnh vực chống UAV, thay vì chỉ tiếp nhận viện trợ quân sự. Trước đó, hơn 200 chuyên gia phòng không Ukraine đã được triển khai tới Trung Đông để hỗ trợ các nước vùng Vịnh, song Tổng thống Zelensky khẳng định Ukraine không có kế hoạch đưa binh sĩ tham chiến trực tiếp.

Ngoài ra, các thỏa thuận quốc phòng giữa Ukraine và các nước vùng Vịnh vừa được ký kết cũng phản ánh một bước đi chiến lược của các bên. Các quốc gia như Ả Rập Xê Út, Qatar và UAE đang tìm kiếm giải pháp để đối phó hiệu quả với các đợt tấn công bằng UAV và tên lửa từ Iran, trong khi Ukraine sở hữu kinh nghiệm thực chiến quý giá về phòng thủ UAV sau nhiều năm chiến đấu với Nga. Việc hợp tác này cho phép các nước vùng Vịnh tiếp cận các hệ thống đánh chặn UAV tiên tiến, đồng thời triển khai chuyên gia và đồng sản xuất UAV ngay tại khu vực, giúp nâng cao năng lực phòng thủ một cách nhanh chóng và thực tế.

Bằng chứng là chỉ trong ngày 29/3, các nước vùng Vịnh liên tiếp hứng chịu các vụ tấn công bằng UAV và tên lửa. Một số nhà máy luyện nhôm ở UAE và Bahrain một lần nữa trở thành mục tiêu trong đòn trả đũa của Iran. Bộ Quốc phòng Kuwait cho biết đã phát hiện 14 tên lửa và 12 UAV trong không phận, trong đó một số UAV nhắm vào doanh trại quân sự, cũng như nhà máy điện và cơ sở khử muối nước. Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Ả Rập Xê Út thông báo đã phát hiện và đánh chặn ít nhất tên lửa đạn đạo đang hướng về tỉnh phía Đông của nước này.

Về phía Ukraine, các thỏa thuận hợp tác với các đối tác vùng Vịnh không chỉ giúp Kiev củng cố vị thế quốc tế trong bối cảnh các cuộc đàm phán ngoại giao với Mỹ, Nga chưa đạt tiến triển, mà còn tạo cú hích lớn cho ngành công nghiệp quốc phòng và nền kinh tế, nhất là khi Ukraine đang đối mặt với thâm hụt ngân sách và chỉ trông cậy vào khoản vay 90 tỷ euro của EU, vốn liên tục gặp trục trặc. Thông qua các cơ chế hợp tác này, Ukraine có thể tìm kiếm các nguồn lực và công nghệ để bảo vệ hạ tầng quan trọng, đồng thời mở rộng hợp tác năng lượng với Trung Đông – một khu vực giàu tài nguyên và có ảnh hưởng chiến lược.

Canh bạc rủi ro của Ukraine

Có thể thấy, việc Ukraine xuất khẩu vũ khí và hỗ trợ chuyên môn chống UAV cho các nước vùng Vịnh mở ra cơ hội kinh tế và địa chính trị cho quốc gia Đông Âu, nhưng giới phân tích cho rằng, động thái này cũng đặt Ukraine trước nhiều thách thức, từ thiếu hụt vũ khí nội địa, tranh cãi đạo đức, cho đến nguy cơ căng thẳng với Iran. Canh bạc chiến lược này đang thử thách khả năng cân bằng giữa lợi ích và rủi ro của chính quyền Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky vào thời điểm cuộc xung đột với Nga đã bước sang năm thứ 5.

Ukraine thời gian gần đây đang trở thành “ngôi sao mới nổi” trên thị trường buôn bán vũ khí quốc tế, khi nhận được nhiều đơn đặt hàng từ Trung Đông, đặc biệt kể từ khi chiến sự Iran bùng nổ hôm 28/2. Nguyên nhân xuất phát từ sự phổ biến của các UAV cảm tử giá rẻ, điển hình như dòng Shahed do Iran phát triển đã tạo ra áp lực lớn lên các hệ thống phòng không truyền thống. Loại vũ khí này có chi phí thấp nhưng có khả năng gây thiệt hại lớn nếu đối phương phải sử dụng tên lửa đánh chặn đắt tiền. Một tên lửa Patriot có giá lên tới 4 triệu USD, trong khi UAV Shahed chỉ khoảng 20.000 – 50.000 USD. Trong khi đó, UAV đánh chặn do Ukraine phát triển có giá từ 2.000 – 6.000 USD, tạo ra lợi thế kinh tế rõ rệt trong các cuộc đối đầu kéo dài.

Tổng thống Zelensky hồi giữa tháng 3 từng tự tin cho rằng năng lực phòng thủ chống UAV của nước này hiện thuộc hàng tốt nhất thế giới sau hơn bốn năm xung đột, và ngành công nghiệp quốc phòng Ukraine hiện đủ khả năng sản xuất ít nhất 2.000 thiết bị đánh chặn mỗi ngày. Trong số này, khoảng một nửa được sử dụng để bảo vệ lãnh thổ trước các đợt tấn công của Nga, phần còn lại hoàn toàn có thể cung cấp cho các đối tác đang phải đối mặt với mối đe dọa tương tự.

Theo Hội đồng An ninh và Quốc phòng Quốc gia Ukraine, trong năm 2026, nước này có thể sản xuất hơn 8 triệu UAV FPV mỗi năm, con số chưa từng có đối với bất kỳ quốc gia nào đang trong chiến tranh hoặc thành viên NATO. Để so sánh, Mỹ chỉ sản xuất khoảng 100.000 UAV quân sự mỗi năm.

Tuy nhiên, xuất khẩu vũ khí trong thời chiến không phải bài toán đơn giản với Ukraine, thậm chí tiềm ẩn nhiều tranh cãi về mặt đạo đức. Một chỉ huy UAV của Ukraine giấu tên chia sẻ, một số người có thể thu lợi từ chiến sự, trong khi những người tham gia trực tiếp lại phải đối mặt với rủi ro lớn về sinh mạng và sức khỏe. Mặt khác, việc tăng cường xuất khẩu có thể làm sụt giảm nguồn cung nội địa trong lúc Ukraine vẫn cần vũ khí để phòng thủ. Dù một số nhà sản xuất quốc phòng khẳng định xuất khẩu sẽ giúp họ tăng nguồn lực để mở rộng sản xuất mà không ảnh hưởng đến nguồn cung cho quân đội Ukraine, các chuyên gia vẫn nhìn nhận đây là một vấn đề nhạy cảm. Chuyên gia chính trị Yevgen Magda nhận định thành công trong lĩnh vực xuất khẩu vũ khí không thể đạt được chỉ nhờ một chuyến công du hay một động thái nhanh chóng.

Bên cạnh lợi ích kinh tế và chiến thuật, Ukraine cũng đối mặt nguy cơ căng thẳng với Iran, khiến nước này có thể trở thành mục tiêu gián tiếp trong các cuộc đối đầu hiện nay ở Trung Đông. Sau khi UAE và Ukraine công bố thỏa thuận hợp tác hồi cuối tuần qua, Tehran ngay lập tức tuyên bố nhắm vào kho chứa hệ thống chống UAV của Ukraine tại Dubai, còn Bộ Ngoại giao Ukraine bác bỏ thông tin này là “tin giả”.

Một rủi ro khác là Nga cũng có thể tham gia sâu hơn vào các cuộc đối đầu UAV, tương tự như Ukraine hiện đang làm. Nếu Nga tận dụng công nghệ UAV từ Iran để phát triển các hệ thống tấn công riêng, điều này có thể làm leo thang nguy cơ một “cuộc chạy đua UAV” mới ở Trung Đông.

Vùng Vịnh đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa an ninh

Không chỉ Ukraine, nhiều quốc gia khác cũng đang tìm cách tham gia vào thị trường quốc phòng đang mở rộng nhanh chóng tại Trung Đông, cho thấy các nước vùng Vịnh nhiều khả năng đang đẩy nhanh chiến lược đa dạng hóa an ninh. Trong bối cảnh các mối đe dọa từ UAV, tên lửa đạn đạo và chiến tranh công nghệ ngày càng gia tăng, câu hỏi đặt ra là liệu khu vực này có đang tiến gần tới một mô hình hợp tác công nghệ – quốc phòng mới, mang tính linh hoạt và tự chủ hơn so với cấu trúc an ninh truyền thống do Mỹ dẫn dắt hay không?

Một trong những dấu hiệu cho thấy xu hướng này là việc các quốc gia vùng Vịnh ngày càng quan tâm tới mô hình hợp tác cho phép tích hợp công nghệ và phát triển sản xuất nội địa, thay vì chỉ nhập khẩu các hệ thống phòng thủ đắt đỏ từ phương Tây. Theo các chuyên gia, với Ukraine, các nước Vùng Vịnh muốn bắt tay để phát triển UAV đánh chặn, hệ thống radar và các giải pháp ứng dụng trí tuệ nhân tạo phù hợp với điều kiện tác chiến thực tế. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm chi phí đánh chặn các mục tiêu giá rẻ, mà còn tạo nền tảng cho năng lực phòng thủ bền vững trong dài hạn.

Ngoài Ukraine, Thổ Nhĩ Kỳ cũng nổi lên như một đối tác công nghệ quân sự tin cậy. Hệ thống phòng không đa tầng “Vòm Thép” do Ankara phát triển được đánh giá có thể cung cấp giải pháp tích hợp, cho phép phát hiện và đánh chặn đồng thời nhiều mối đe dọa, từ UAV, máy bay cho tới tên lửa đạn đạo. So với các hệ thống phương Tây như Patriot hay THAAD, giải pháp này có chi phí hợp lý hơn, đồng thời mở ra khả năng chuyển giao công nghệ và sản xuất tại chỗ. Bên cạnh phòng không, hợp tác quốc phòng giữa các nước vùng Vịnh với Thổ Nhĩ Kỳ còn mở rộng sang nhiều lĩnh vực như phương tiện không người lái trên biển và máy bay chiến đấu thế hệ mới. Các tàu không người lái có vũ trang như ULAQ hay MARLIN được cho là có thể góp phần tăng cường năng lực giám sát và bảo vệ các tuyến hàng hải chiến lược. Trong khi đó, chương trình máy bay chiến đấu tàng hình thế hệ thứ năm Kaan của Thổ Nhĩ Kỳ, cùng các thỏa thuận hợp tác sản xuất trực thăng Gokbey với Ả Rập Xê Út, cho thấy xu hướng chuyển dịch từ mua sắm vũ khí sang cùng phát triển và sản xuất.

Pakistan là một lựa chọn tiềm năng khác. Mối quan hệ quân sự lâu năm, các chương trình huấn luyện và hợp tác hải quân giúp Pakistan gắn kết chặt chẽ với an ninh vùng Vịnh. Các thỏa thuận gần đây, như hiệp ước với Ả Rập Xê Út ký vào tháng 9 năm ngoái, cho thấy các nước vùng Vịnh đang tìm cách mở rộng mạng lưới an ninh vượt ra ngoài đồng minh truyền thống.

Một dấu hiệu khác là hợp tác có cấu trúc với NATO. Thông qua Sáng kiến Hợp tác Istanbul, một số nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) tham gia các chương trình của NATO về huấn luyện, tăng khả năng tương tác, an ninh mạng và bảo vệ hàng hải. Dù NATO khó trực tiếp đảm bảo an ninh cho vùng Vịnh trong xung đột, các khuôn khổ này vẫn mang giá trị quan trọng, giúp các nước xây dựng năng lực quốc phòng.

Giới quan sát nhận định, nếu xu hướng này tiếp tục, các nước vùng Vịnh có thể hình thành một mạng lưới hợp tác công nghệ – quốc phòng linh hoạt, kết hợp chia sẻ dữ liệu tình báo, UAV và các hệ thống phòng thủ tích hợp. Điều này giúp khu vực tăng mức độ tự chủ, giảm phụ thuộc vào Mỹ và các nhà cung cấp phương Tây, đồng thời tạo dư địa chính trị khi đối mặt với các mối đe dọa từ Iran hoặc các cuộc xung đột khu vực.

Tuy nhiên, quá trình này cũng tiềm ẩn thách thức. Việc tích hợp các công nghệ khác nhau có thể gặp trở ngại về tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm soát dữ liệu và quy định xuất khẩu vũ khí. Ngoài ra, đa dạng hóa đối tác cũng có nguy cơ rò rỉ công nghệ nhạy cảm hoặc làm phức tạp quan hệ với Washington.

Có thể nói, cả Ukraine và các nước vùng Vịnh đều đang đặt cược lớn vào các thỏa thuận hợp tác quốc phòng song phương. Sự hợp tác này phản ánh xu hướng đa dạng hóa an ninh và tăng cường tự chủ, đồng thời cũng hé lộ những thay đổi sâu rộng trong cấu trúc quyền lực toàn cầu. Nếu triển khai hiệu quả, các thỏa thuận này không chỉ mở ra cơ hội về công nghệ và năng lực phòng thủ, mà còn có thể định hình lại cán cân quyền lực ở Trung Đông, đặc biệt trong các cuộc chiến tranh hiện đại dựa nhiều vào công nghệ UAV và mạng lưới phòng thủ giá rẻ.