Châu Á chủ động phòng ngừa virus Nipah
Nhiều quốc gia ở châu Á đã tăng cường giám sát y tế tại sân bay và cửa khẩu biên giới nhằm ngăn ngừa nguy cơ lây lan của dịch bệnh do virus Nipah.
Sau khi xác nhận hai trường hợp nhiễm virus Nipah tại bang Tây Bengal, miền Đông Ấn Độ, toàn bộ những người tiếp xúc gần đã được cách ly và xét nghiệm theo quy định. Bộ Y tế Ấn Độ cho biết, tình hình hiện đã được kiểm soát, các biện pháp y tế công cộng cần thiết đã được triển khai đầy đủ và công tác giám sát đang được thực hiện chặt chẽ nhằm ngăn chặn nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Virus Nipah là gì?
Virus Nipah được phát hiện lần đầu tiên vào năm 1999 trong một đợt bùng phát dịch bệnh ở các hộ chăn nuôi lợn tại Malaysia và Singapore. Kể từ đó, hầu như năm nào cũng có những đợt bùng phát nhỏ, chủ yếu ở Bangladesh và lẻ tẻ tại Ấn Độ. Theo Liên minh Đổi mới Chuẩn bị Phòng chống Dịch bệnh (CEPI), đơn vị theo dõi các mối đe dọa dịch bệnh mới nổi, tính đến tháng 12/2025 đã có tổng cộng 750 trường hợp được ghi nhận và 415 bệnh nhân đã tử vong. Khi lần đầu tiên được phát hiện ở Malaysia, virus Nipah lây lan chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với lợn bệnh hoặc mô bị nhiễm bệnh. Kể từ đó, nó thường lây lan qua tiếp xúc với vật chủ tự nhiên của nó mà theo các nhà khoa học là loài dơi ăn quả.
Cụ thể hơn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho biết, việc tiêu thụ trái cây hoặc các sản phẩm từ trái cây - như nước ép chà là tươi có chứa nước tiểu hoặc nước bọt của dơi bị nhiễm bệnh là nguồn lây nhiễm có khả năng nhất.
"Về các trường hợp nhiễm bệnh ban đầu, điều quan trọng là phải cẩn thận khi ăn và uống thực phẩm có thể bị nhiễm bẩn bởi dơi ăn quả. Đối với du khách, nếu bất kỳ ai trong chúng ta đến những khu vực này, những điều mà bạn không nên làm là không ăn trái cây mà không gọt vỏ trước. Không nên uống các loại đồ uống chưa tiệt trùng hoặc chưa được đun nóng, hãy đun sôi để tiêu diệt virus".
Bệnh cũng có thể lây lan từ người sang người thông qua tiếp xúc gần với người nhiễm bệnh hoặc dịch cơ thể của họ, tuy nhiên điều đó thường xảy ra với những trường hợp có hệ miễn dịch yếu.
"Những người bị nhiễm bệnh là những người có hệ miễn dịch yếu. Và hệ miễn dịch yếu làm giảm sức đề kháng với các bệnh truyền nhiễm. Về cơ bản, điều này phụ thuộc vào thói quen ăn uống và lối sống. Nếu một người ăn uống cân bằng, ba bữa một ngày và có chế độ ăn uống và lối sống tốt thì ít có khả năng bị nhiễm bệnh, ngay cả khi virus xâm nhập vào cơ thể, virus cũng sẽ không nhân lên và gây ra bệnh nghiêm trọng".
Các triệu chứng ban đầu của bệnh Nipah như sốt, đau đầu và đau cơ không đặc hiệu và có thể bị nhầm lẫn với các bệnh khác. Sau đó, có thể xuất hiện các dấu hiệu thần kinh cho thấy viêm não cấp tính, hoặc viêm màng não và một số người gặp các vấn đề hô hấp nghiêm trọng. Trong trường hợp nặng, co giật xảy ra, tiến triển đến hôn mê trong vài ngày. Hầu hết những người khỏi bệnh đều hồi phục hoàn toàn, nhưng một số người gặp phải các vấn đề thần kinh lâu dài.
"Thời gian để các triệu chứng xuất hiện thường khoảng từ một đến hai tuần, ở một số người có thể sớm hơn một chút và đôi khi kéo dài lâu hơn. Trường hợp lâu nhất được ghi nhận là khoảng 45 ngày. Điều này cho thấy, việc kiểm soát sự lây lan của dịch bệnh tại sân bay là rất khó khăn nếu đó là căn bệnh có thời gian ủ bệnh khoảng hai tuần. Trong hai tuần đầu sau khi một người mang mầm bệnh, họ thường chưa có khả năng lây nhiễm cho người khác".
Hiện tại chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt cho virus Nipah, mặc dù một số ứng cử viên đang được thử nghiệm, bao gồm cả một loại do các nhà khoa học Đại học Oxford phát triển, những người tham gia vào việc phát triển một trong những loại vắc-xin COVID-19.
Vaccine Nipah của họ sử dụng cùng công nghệ và đã bắt đầu thử nghiệm giai đoạn II tại Bangladesh vào tháng 12/2025, hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu Bệnh tiêu chảy Quốc tế, Bangladesh và được tài trợ bởi CEPI.
Theo tiến sĩ Sasidharan Puthenpurakkal, chuyên gia về bệnh truyền nhiễm: việc đảm bảo vệ sinh có thể giúp ngăn chặn khả năng lây nhiễm.
Mặc dù Nipah là một căn bệnh nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao từ 40- 75%, cao hơn nhiều so với Covid-19, nhưng các nhà khoa học cho biết, hiện vẫn chưa có dấu hiệu cho thấy nó trở nên dễ lây lan hơn giữa người với người hoặc lan rộng dễ dàng trên toàn thế giới.
Tuy nhiên, theo WHO, đây vẫn là một mối lo ngại đáng kể về sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là ở những quốc gia nơi dịch bệnh bùng phát thường xuyên hơn. Nó cũng có thể dẫn đến việc tiêu hủy hàng loạt gia súc như lợn, những loài dễ bị nhiễm virus này.
Ấn Độ tuyên bố kiểm soát thành công ổ dịch do virus Nipah
Sau khi xác nhận hai trường hợp nhiễm virus Nipah tại bang Tây Bengal, miền Đông Ấn Độ, toàn bộ những người tiếp xúc gần đã được cách ly và xét nghiệm theo quy định, Bộ Y tế Ấn Độ cho biết tình hình hiện đã được kiểm soát, các biện pháp y tế công cộng cần thiết đã được triển khai đầy đủ và công tác giám sát đang được thực hiện chặt chẽ nhằm ngăn chặn nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
Các nhà chức trách Ấn Độ cho biết, các báo cáo sơ bộ trước đó cho thấy có 5 trường hợp ở bang Tây Bengal, nhưng vấn đề đã được làm rõ nhờ kết quả xét nghiệm.
Tiến sĩ Subarna Goswam, Giám đốc bệnh viện lao Darjeeling, Ấn Độ xác nhận hai ca dương tính với virus Nipah là điều dưỡng làm việc tại bệnh viện tư nhân Narayana Multispeciality ở Barasat, cách thủ phủ Kolkata 25 km; 3 y bác sĩ khác nghi nhiễm, song kết quả xét nghiệm đã cho thấy họ âm tính với virus này.
“Cho đến nay, chỉ có 2 bệnh nhân có kết quả xét nghiệm dương tính. Khoảng 190-200 người tiếp xúc còn lại đã được cách ly và những người có triệu chứng cũng đã được xét nghiệm. Tất cả đều có kết quả âm tính, ngoại trừ hai bệnh nhân này, chưa có ai khác có kết quả dương tính”.
Cơ quan y tế Ấn Độ cho rằng, tình hình dịch bệnh trong tầm kiểm soát, chưa có dấu hiệu lây lan diện rộng.
Ấn Độ đã từng chứng kiến các đợt bùng phát dịch Nipah. Vụ bùng phát đầu tiên được biết đến là ở Tây Bengal vào đầu những năm 2000, gần biên giới Bangladesh. Sau đó, nhiều năm sau, bang Kerala bắt đầu ghi nhận các trường hợp mắc bệnh từ năm 2018. Theo hãng thông tấn ANI, bang này đã chứng kiến chín đợt bùng phát virus từ năm 2018 đến năm 2025.
Năm 2018, ít nhất 17 người đã chết vì virus Nipah ở Kerala và năm 2021, một cậu bé đã qua đời, gây ra sự lo ngại trong giới chức y tế vào thời điểm đó.
Châu Á tăng cường kiểm soát y tế tại sân bay
Trong bối cảnh lo ngại virus Nipah từ Ấn Độ có thể lây lan qua biên giới, nhiều quốc gia châu Á như Thái Lan, Singapore, Indonesia, Trung Quốc đã lập tức kích hoạt hệ thống phòng ngừa từ xa như tăng cường các biện pháp giám sát y tế và sàng lọc hành khách tại các sân bay nhằm ngăn chặn nguy cơ lây nhiễm.
Thái Lan đã triển khai lắp đặt máy quét thân nhiệt tại các sân bay quốc tế lớn nhằm tăng cường biện pháp phòng ngừa sau khi Ấn Độ báo cáo các ca nhiễm virus Nipah. Theo giới chức y tế Thái Lan, đây là động thái mang tính chủ động để ngăn chặn nguy cơ dịch bệnh xâm nhập qua đường hàng không.
Các máy quét nhiệt được bố trí tại cổng đến của ba sân bay gồm Suvarnabhumi, Don Mueang và Phuket - những nơi dự kiến tiếp nhận các chuyến bay xuất phát từ Ấn Độ.
Tính đến thời điểm hiện tại, Thái Lan chưa ghi nhận trường hợp nhiễm Nipah nào.
Bà Jurai Wongsawat, quan chức cấp cao của Bộ Y tế Thái Lan cho biết, mặc dù virus Nipah đã được phát hiện ở loài dơi tại nước này nhưng với số lượng rất nhỏ. Bà nhấn mạnh: “Chưa có bằng chứng nào cho thấy virus lây lan sang động vật hoặc con người tại Thái Lan. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn duy trì mức độ cảnh giác cao vì virus Nipah là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất”.
Cục Dịch vụ Y tế, Bộ Y tế Thái Lan thông báo rằng, Bệnh viện Rajavithi đã sẵn sàng tiếp nhận bệnh nhân nhiễm virus Nipah và có thể điều trị cho những bệnh nhân có triệu chứng từ trung bình đến nặng.
Cục Dịch vụ Y tế được giao nhiệm vụ chuẩn bị và xây dựng hướng dẫn về chẩn đoán, điều trị và phòng ngừa các bệnh nhiễm trùng mắc phải trong bệnh viện ở bệnh nhân nhiễm virus Nipah. Hiện tại, chưa có trường hợp nhiễm virus này nào được báo cáo tại Thái Lan.
Còn tại Indonesia, sân bay quốc tế I Gusti Ngurah Rai của Bali đã tăng cường kiểm tra sức khỏe đối với hành khách đến Bali như một biện pháp phòng ngừa sự lây lan của virus Nipah và các trường hợp nhiễm bệnh tiềm ẩn tại tỉnh đảo này.
Theo người phát ngôn truyền thông của sân bay, ông Gede Eka Sandi Asmadi, toàn bộ nhân viên sân bay được yêu cầu siết chặt công tác giám sát y tế tại khu vực đến. Ban quản lý sân bay hiện phối hợp chặt chẽ với Văn phòng Kiểm dịch Y tế thuộc Bộ Y tế Indonesia tại Denpasar để triển khai các quy trình sàng lọc hành khách.
Để hỗ trợ công tác phòng dịch, sân bay đã lắp đặt hệ thống máy quét thân nhiệt, gồm hai máy tại nhà ga đến quốc tế, một máy tại nhà ga đến nội địa và một máy tại khu vực nhà ga VIP. Trường hợp phát hiện hành khách có biểu hiện nghi ngờ, lực lượng kiểm dịch sẽ chuyển người bệnh đến Bệnh viện Đa khoa Trung ương Ngoerah ở Denpasar để theo dõi và điều trị.
Sân bay quốc tế I Gusti Ngurah Rai đồng thời khuyến cáo hành khách chủ động theo dõi tình trạng sức khỏe và cập nhật thông tin liên quan đến virus Nipah trong suốt hành trình.
Theo ban quản lý sân bay, lưu lượng hành khách qua sân bay hiện ở mức cao, với trung bình hơn 35.000 lượt người mỗi ngày. Chỉ riêng trong năm ngoái, Bali đón khoảng 5,89 triệu lượt khách quốc tế, bao gồm du khách đến từ Ấn Độ. Một số du khách cho rằng, việc tăng cường cảnh giác là cần thiết, đặc biệt sau những bài học từ đại dịch COVID-19.
“Sau đại dịch COVID-19, mọi người đều lo ngại trước các loại virus. Chúng tôi đã mất quá nhiều người, vì vậy việc thận trọng với những căn bệnh như thế này là điều cần thiết.”
Trong khi đó, một số du khách cho rằng virus Nipah không đáng lo ngại nếu chúng ta biết cách tự bảo vệ.
Một quốc gia châu Á khác là Singapore cũng đã triển khai các biện pháp ứng phó ban đầu nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Theo đó, nhà chức trách sẽ tiến hành kiểm tra thân nhiệt đối với hành khách đến từ những khu vực ghi nhận ca bệnh, đây là một trong sáu biện pháp được áp dụng trên toàn quốc.
Bên cạnh đó, các cơ sở y tế và phòng thí nghiệm được yêu cầu báo cáo ngay lập tức cho Cơ quan Phòng chống Dịch bệnh (CDA) tất cả các trường hợp nhiễm virus Nipah đã xác nhận hoặc nghi ngờ. CDA cũng đã cảnh báo các bệnh viện và khoa cấp cứu tăng cường cảnh giác đối với những bệnh nhân có triệu chứng phù hợp và có tiền sử đi lại gần đây đến Tây Bengal.
Các khuyến cáo y tế sẽ được phổ biến tại các cửa khẩu, hướng dẫn du khách nhập cảnh chủ động tìm kiếm chăm sóc y tế nếu cảm thấy không khỏe sau chuyến đi, đồng thời cung cấp cho người xuất cảnh các biện pháp phòng ngừa cần thiết.
Mặc dù WHO lưu ý nguy cơ lây lan của virus Nipah còn thấp, nhưng nhiều người Trung Quốc vẫn tỏ ra lo ngại vì nước này chuẩn bị bước vào kỳ nghỉ Tết Nguyên đán với đợt di chuyển (còn gọi là Xuân vận) hằng năm lớn nhất hành tinh. Đợt xuân vận năm nay kéo dài 40 ngày, từ 2/2 đến 13/3. Riêng ngành hàng không nước này dự kiến sẽ phục vụ khoảng 95 triệu lượt hành khách.
Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Quốc gia Trung Quốc cho biết chưa có trường hợp mắc bệnh virus Nipah nào được phát hiện ở Trung Quốc, đồng thời lưu ý rằng đợt bùng phát virus Nipah hiện tại ở Ấn Độ chủ yếu xảy ra ở Tây Bengal, nơi không có chung biên giới đất liền với Trung Quốc. Virus này có ít khả năng tồn tại trong môi trường bình thường, vì vậy người dân nói chung có nguy cơ nhiễm bệnh qua tiếp xúc tương đối thấp. Tuy nhiên cơ quan này cảnh báo không thể loại trừ rủi ro virus lây lan từ nước ngoài và cần tăng cường các biện pháp phòng ngừa.
Nước láng giềng của Ấn Độ là Nepal cũng đã kiểm tra những người nhập cảnh qua sân bay ở Kathmandu và các điểm biên giới đường bộ khác với Ấn Độ.
Tại Hàn Quốc, từ tháng 9/2025, cơ quan chức năng đã xếp Nipah vào nhóm bệnh truyền nhiễm cấp cao, yêu cầu báo cáo và cách ly ngay lập tức.
Trước nguy cơ tiềm ẩn từ virus Nipah, các chuyên gia y tế khuyến nghị người dân không nên hoang mang, đồng thời chủ động theo dõi thông tin từ cơ quan chức năng và thực hiện các biện pháp phòng ngừa cơ bản. Việc các quốc gia trong khu vực sớm tăng cường kiểm soát y tế và phối hợp chặt chẽ đang góp phần quan trọng trong việc hạn chế nguy cơ lây lan và bảo đảm an toàn sức khỏe cộng đồng.
