Trong đời sống chính trị của mỗi quốc gia, các cơ quan dân cử luôn giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Tại Việt Nam, Quốc hội và HĐND các cấp là thiết chế quyền lực nhà nước của nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của cử tri. Bước vào giai đoạn phát triển mới của đất nước với những mục tiêu lớn về tăng trưởng, hội nhập và đổi mới mô hình phát triển, yêu cầu đối với đại biểu Quốc hội và đại biểu HĐND các cấp ngày càng cao. 

Không chỉ tiêu biểu về phẩm chất chính trị, uy tín và trách nhiệm trước nhân dân, người đại biểu dân cử còn cần có bản lĩnh, trí tuệ và năng lực tham gia hoạch định chính sách; đồng thời luôn giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của nhân dân và kiên trì bảo vệ những quyền lợi chính đáng của cử tri. 

Với chủ đề “Hướng tới ngày hội toàn dân: Người đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới”, độc giả sẽ nhìn nhận rõ hơn những yêu cầu mới đặt ra đối với người đại biểu dân cử; những kỳ vọng của cử tri; cũng như vai trò của Quốc hội và HĐND thành phố Hà Nội trong việc kiến tạo các chính sách phát triển cho đất nước và Thủ đô, qua thảo luận của hai vị khách mời: PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh, Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công; PGS.TS Vũ Hào Quang, Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Tổng hợp và Phân tích dư luận xã hội, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội.

Trong tiến trình tinh gọn bộ máy nhà nước và nâng cao hiệu lực quản trị, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đang đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với hoạt động của các cơ quan dân cử. Điều này đòi hỏi các đại biểu không chỉ giữ vững phẩm chất chính trị mà còn phải chủ động nâng cao năng lực, thích ứng với những yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn.

Mỗi kỳ bầu cử không chỉ là một sự kiện chính trị quan trọng mà còn là dịp để cử tri gửi gắm niềm tin, lựa chọn những người đại diện xứng đáng tham gia vào các cơ quan quyền lực nhà nước. Thông qua lá phiếu của mình, cử tri kỳ vọng những người được lựa chọn sẽ thực sự nói tiếng nói của nhân dân, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân.

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu lớn về tăng trưởng, hội nhập và đổi mới mô hình quản trị, yêu cầu đối với đại biểu dân cử ngày càng cao hơn. Đại biểu không chỉ cần tiêu biểu về phẩm chất, uy tín và trách nhiệm trước nhân dân, mà còn phải có bản lĩnh, trí tuệ và năng lực tham gia hoạch định chính sách, đồng thời giữ mối liên hệ chặt chẽ với cử tri.

Đặc biệt, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp lần đầu tiên đang tạo ra những thay đổi đáng kể trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước ở địa phương. Khi nhiều nhiệm vụ và thẩm quyền được phân cấp mạnh hơn về cơ sở, phạm vi quản lý rộng hơn và khối lượng công việc lớn hơn, yêu cầu đối với hoạt động của HĐND và từng đại biểu dân cử cũng trở nên rõ ràng và cụ thể hơn.

Trong bối cảnh đó, HĐND các cấp không chỉ thực hiện chức năng ban hành nghị quyết hay giám sát, mà còn phải đóng vai trò tích cực hơn trong việc kiến tạo chính sách, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu quả quản trị địa phương.

Việc tăng số lượng đại biểu HĐND ở một số cấp, đồng thời nâng tỷ lệ đại biểu chuyên trách, cũng là bước điều chỉnh quan trọng nhằm tăng cường hiệu quả hoạt động của cơ quan dân cử. Khi đại biểu có điều kiện dành nhiều thời gian và nguồn lực cho hoạt động nghị trường, quá trình xây dựng chính sách và giám sát việc thực thi sẽ sát với thực tiễn hơn.

Trao đổi trong Chương trình thời sự đặc biệt với chủ đề “Hướng tới ngày hội toàn dân: Người đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới” của Cơ quan Báo và Phát thanh, truyền hình Hà Nội, tối 7-3, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh - Trưởng khoa Luật, Học viện Hành chính và Quản trị công cho rằng, tiêu chuẩn đối với đại biểu ngày nay ngày càng toàn diện hơn.

Bên cạnh uy tín và phẩm chất chính trị, đại biểu cần có tư duy chính sách, khả năng phân tích và đánh giá chính sách dựa trên dữ liệu và bằng chứng. Đồng thời, đại biểu cũng cần hiểu biết pháp luật, bám sát thực tiễn và có khả năng chuyển tải ý kiến của cử tri thành những kiến nghị cụ thể, có tính khả thi.

Các kỹ năng như giám sát, phản biện, chất vấn hay theo dõi việc thực hiện chính sách cũng ngày càng trở nên quan trọng. Trong bối cảnh quản trị quốc gia hiện đại và thúc đẩy chuyển đổi số, người đại biểu dân cử cần có khả năng tiếp cận thông tin nhanh chóng, phân tích vấn đề toàn diện và đưa ra những đề xuất phù hợp với thực tiễn.

“Để thực hiện tốt vai trò đại diện cho nhân dân, đại biểu cần hội tụ cả phẩm chất chính trị và năng lực thực tiễn. Trước hết là bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần liêm chính, công tâm và trách nhiệm trước nhân dân. Cùng với đó là tinh thần phụng sự và sự tận tâm trong thực hiện nhiệm vụ...”, PGS.TS Trần Thị Diệu Oanh nêu quan điểm.

Đồng quan điểm, PGS.TS Vũ Hào Quang - Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn Tổng hợp và Phân tích dư luận xã hội, Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội cho rằng, trong bối cảnh bộ máy nhà nước đang được tổ chức theo hướng tinh gọn, hiệu lực và hiệu quả, vai trò của đại biểu dân cử càng trở nên quan trọng hơn.

Ngoài yêu cầu về phẩm chất và trình độ chuyên môn, đại biểu cần có sự nhạy bén chính trị để nắm bắt kịp thời những chuyển động của đời sống xã hội. Điều này giúp đại biểu nhận diện đầy đủ những vấn đề đang được xã hội quan tâm, từ đó phản ánh kịp thời tại các diễn đàn của cơ quan dân cử.

Theo các chuyên gia, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn, đại biểu dân cử cần hội tụ đồng thời cả phẩm chất chính trị và năng lực chuyên môn. Trước hết, đại biểu cần có bản lĩnh chính trị vững vàng, giữ được sự liêm chính, công tâm và luôn đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu. Đây là nền tảng giúp đại biểu thực hiện đúng vai trò đại diện cho ý chí và nguyện vọng của cử tri.

Bên cạnh đó là năng lực lắng nghe và nắm bắt những vấn đề từ thực tiễn đời sống. Khi hiểu rõ tâm tư và mong muốn của người dân, đại biểu mới có thể phản ánh đúng và trúng các kiến nghị của cử tri tại nghị trường.

Một yêu cầu quan trọng khác là năng lực phân tích và phản biện chính sách. Trong bối cảnh quản trị hiện đại, quá trình xây dựng chính sách cần dựa trên dữ liệu, bằng chứng và những đánh giá khoa học. Vì vậy, đại biểu dân cử cần có khả năng tiếp cận thông tin, phân tích vấn đề và đưa ra các đề xuất phù hợp với thực tiễn.

Ngoài ra, kỹ năng giám sát, chất vấn và theo dõi việc thực thi chính sách cũng đóng vai trò quan trọng. Đây là những công cụ giúp đại biểu truyền tải ý kiến của cử tri tới các cơ quan có thẩm quyền, đồng thời góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của bộ máy quản lý nhà nước.

Theo PGS.TS Vũ Hào Quang, hoạt động của đại biểu dân cử cũng cần được tăng cường ở một số năng lực quan trọng như năng lực đại diện cho cử tri, năng lực phản biện chính sách và khả năng kết nối thông tin giữa cử tri với cơ quan quyền lực nhà nước. Những năng lực này không chỉ giúp đại biểu thực hiện tốt vai trò của mình tại nghị trường mà còn góp phần nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử.

Khi đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những mục tiêu lớn, vai trò của người đại biểu dân cử cũng được đặt ra với những yêu cầu ngày càng cao hơn. Đó phải là những người có bản lĩnh chính trị vững vàng, có trí tuệ, tâm huyết và trách nhiệm, đủ năng lực tham gia hoạch định chính sách, giám sát quyền lực và phản ánh trung thực tiếng nói của cử tri.

Mỗi kỳ bầu cử vì thế không chỉ là một sự kiện chính trị quan trọng của đất nước, mà còn là quá trình lựa chọn những người xứng đáng đại diện cho nhân dân trong các cơ quan quyền lực nhà nước. Trong mỗi lá phiếu của cử tri luôn chứa đựng niềm tin và kỳ vọng: niềm tin vào những người đại diện cho mình và kỳ vọng rằng tiếng nói của nhân dân sẽ được lắng nghe, được phản ánh và được chuyển hóa thành những quyết sách cụ thể.

Tuy nhiên, niềm tin ấy không chỉ được thể hiện trong ngày bầu cử mà còn được kiểm chứng trong suốt nhiệm kỳ thông qua trách nhiệm và hành động của mỗi đại biểu. Khi khoảng cách giữa nghị trường và đời sống được thu hẹp, khi những vấn đề từ thực tiễn được phản ánh kịp thời và giải quyết hiệu quả, vai trò của các cơ quan dân cử sẽ được phát huy mạnh mẽ hơn.