Xe đạp ơi!
Giữa nhịp sống hiện đại với những con đường lúc nào cũng đông xe cộ, có khi chỉ một quyết định nhỏ cũng đủ khiến ta chậm lại một chút để nhìn lại nhiều điều. Có những buổi sáng đi qua phố, thấy vài người lặng lẽ đạp xe dưới những hàng cây, tôi bỗng nhận ra rằng đôi khi nhịp sống chậm lại cũng là một cách để ta nhìn thành phố của mình rõ hơn.
Dạo gần đây, khi câu chuyện chuyển đổi xanh được nhắc đến nhiều hơn, khi giá xăng dầu liên tục biến động bởi những bất ổn trên thế giới, có người đã chọn cho mình một cách di chuyển giản dị hơn: quay lại với chiếc xe đạp. Không chỉ để tiết kiệm, để rèn luyện sức khỏe, mà còn là cách tìm lại những ký ức rất xa của một thời đã qua.
Xu hướng sống xanh, cộng với giá xăng dầu lên xuống thất thường, khiến tôi quyết định mua một chiếc xe đạp để đi làm.
Tôi chọn chiếc xe đạp Thống Nhất - một thương hiệu nội địa đã có mặt từ rất lâu. Trên thị trường bây giờ có không ít mẫu xe đẹp, nhẹ và hiện đại hơn, nhưng tôi vẫn muốn chọn Thống Nhất. Có lẽ bởi phía sau cái tên ấy là một ký ức rất sâu trong lòng tôi. Đó là ký ức về cha tôi.
Cho đến bây giờ, tôi vẫn còn nhớ rất rõ khuôn mặt thất thần của cha ngày hôm ấy - ngày ông vội vã trở về nhà báo tin đã làm mất chiếc xe đạp Thống Nhất của gia đình.
Mẹ tôi nghe xong thì rụng rời chân tay. Bà trách cha tôi không cẩn thận rồi khóc bù lu bù loa vì tiếc của. Thời đó, chiếc xe đạp gần như là cả một gia tài. Nó được mua bằng tiền tích cóp từ nhiều lứa lợn nuôi trong chuồng. Quý đến mức, khi mới mua về, cha tôi còn chưa dám đi ngay. Ông phủ lên chiếc xe một tấm chăn mỏng để tránh bụi, một thời gian sau mới bắt đầu sử dụng.
Vậy mà chỉ trong một khoảnh khắc sơ ý - khi ông khóa xe rồi ghé vào mua ít đồ - quay ra thì chiếc xe đã biến mất.
Những ngày sau đó, cha tôi gần như không có ở nhà. Sáng sớm ông bắt xe khách về các chợ nông thôn ven Hà Nội để tìm. Người ta mách rằng kẻ trộm thường mang xe ra vùng ngoại thành bán lại, nên ông cứ đi hết chợ này sang chợ khác, hy vọng có thể nhìn thấy chiếc xe của mình.
Cả tuần trôi qua, vẫn không có tin tức gì. Cha tôi gầy đi trông thấy, khuôn mặt hốc hác. Nhìn ông như vậy, tôi thương lắm mà chẳng biết làm gì. Có lẽ mẹ tôi cũng thương cha, nên một hôm bà nói nhẹ nhàng: “Thôi, không tìm nữa… của đi thay người.”
Nhờ sự cần cù của cha mẹ, một thời gian sau gia đình tôi lại mua được một chiếc xe đạp Thống Nhất khác. Chiếc xe ấy gắn bó với cha tôi suốt những năm tháng đi làm cho đến khi ông nghỉ hưu vào giữa thập niên 80.
Sau này, khi phong trào đi lao động ở Đông Âu rộ lên, nhiều người gửi về nước những chiếc xe đạp ngoại như Eska, Favorit hay Mifa. Người khá giả hơn thì sở hữu chiếc Peugeot màu da đồng của Pháp - thứ “siêu xe” của thời bấy giờ. Mỗi lần họ đi qua, ai cũng ngoái nhìn với ánh mắt ngưỡng mộ.
Đến thập niên 90, tôi cũng sắm cho mình một chiếc Favorit, dù chỉ là hàng “phếch” chứ không phải xe xịn. Nhưng với tôi, lúc ấy như vậy cũng đã đủ để hãnh diện với bạn bè cùng trang lứa.
Thế nhưng, dù có bao nhiêu thương hiệu xe đạp ngoại nhập xuất hiện, với thế hệ của cha tôi, chiếc xe đạp Thống Nhất vẫn luôn là loại xe “nồi đồng cối đá” nhất.
Những chiếc xe sản xuất vào thập niên 60 – 70 được làm rất kỹ: từ khung xe, vành xe cho đến gác ba-ga đều chắc chắn. Xe có thể vừa thồ hàng, vừa chở thêm hai người phía sau mà vẫn bền bỉ.
Không chỉ là một phương tiện đi lại, xe đạp Thống Nhất còn gắn với cả một thời lịch sử. Nó theo chân những người lính trên những cung đường Trường Sơn, theo những thanh niên xung phong ra tiền tuyến. Và vào những ngày cuối năm 1972, trong 12 ngày đêm Hà Nội hứng chịu bom đạn, chính những chiếc xe đạp ấy đã chở theo biết bao gia đình sơ tán về vùng nông thôn. Bây giờ, hiếm khi còn thấy những đôi tình nhân đèo nhau trên chiếc xe đạp cũ như trong lời bài hát.
Còn tôi, ở cái tuổi này, nhiều khi cũng tự hỏi: nếu phía sau yên xe là người mình thương, liệu tôi còn đủ sức “quay đều, quay đều, quay đều…” những vòng xe như những năm tháng tuổi trẻ hay không.
Nhưng có một điều tôi cảm nhận rất rõ: từ khi bắt đầu đi làm bằng xe đạp, tôi thấy mình khỏe hơn, linh hoạt hơn. Và có đôi lúc, khi đi ngang qua những cây xăng đông người xếp hàng, tôi bỗng thấy mình ung dung và nhẹ nhõm hơn.
Có lẽ, chiếc xe đạp không chỉ đưa ta đi qua những con đường, mà còn đưa ta trở về với một phần ký ức của mình.
Có những vật dụng rất giản dị trong đời sống, nhưng lại mang theo cả một quãng ký ức dài của nhiều thế hệ. Và chiếc xe đạp - với nhiều người - chính là một phần ký ức như thế.
Trần Minh
